500 olietankers uit de schaduwvloot mogen geënterd worden - ook in de Noordzee

In dit artikel:

Honderden olietankers varen zonder geldige vlag terwijl ze Russische, Iraanse en Venezolaanse olie vervoeren — een praktijk die sanctie-ontwijking mogelijk maakt en de afgelopen maanden internationaal is aangepakt. Onderzoekers van Follow the Money en partners traceerden sinds 1 november 2025 61 van zulke tankers in Europese wateren, waarvan twintig via de Noordzee en het Kanaal voeren. Wereldwijd bestaat de zogenaamde schaduwvloot uit ruim 1.300 tankers; meer dan een derde blijkt geen legitieme vlag te voeren volgens IMO-data.

Wat er gebeurt en waarom het problematisch is
- Een schip moet onder een nationale vlag varen; die vlagstaat is verantwoordelijk voor naleving van regels, sancties en veiligheid aan boord. Veel malafide tankers gebruiken valse certificaten of registers van landen die nauwelijks toezicht houden, of ze opereren in werkelijkheid ‘staatloos’ door valse vlaggen te kopen bij frauduleuze tussenpersonen. Dat maakt controle en handhaving moeilijk en faciliteert de handel in gesanctioneerde olie.
- De schaduwvloot concentreert zich vooral in de Golfregio, Azië en Venezuela, maar meerdere schepen zijn recent door de Noordzee gevaren — soms om het Kanaal te vermijden en controles te ontlopen.

Recente acties en juridische basis
- Sinds december 2025 stapten autoriteiten scherper op: de VS enteerden en namen meerdere tankers in beslag (onder meer de Centuries en later de Bella 1, die onderweg haar naam en vlag veranderde naar Marinera en Russische kleuren op de romp kreeg). Op 7 januari werd een tanker 300 km ten zuiden van IJsland door de VS met Britse hulp gevorderd.
- Frankrijk enteerde op 22 januari een door Rusland komende tanker die vermoedelijk onder valse vlag voer, zoals president Macron meldde. Op 29 januari legde de Maritieme Autoriteit Curaçao de Regina in Bullenbaai aan de ketting nadat de ILT stelde dat de Oost-Timor-vlag vals was.
- Juridisch steunen deze acties op artikel 110 van het VN-Zeerechtverdrag (UNCLOS): een schip zonder nationale vlag kan worden beschouwd als staatloos en mag daarom worden geënterd. In oktober stelden landen rond de Baltische Zee en Noordzee dat zulke schepen geen recht op onschuldige doorvaart hebben; op 15 december 2025 bevestigde de EU dat staten artikel 110 kunnen toepassen bij redelijke vermoedens van stateloosheid.

Nationale verschillen, schaarse daadkracht en politieke keuze
- Ondanks het juridische kader verschillen landen in bereidheid om in te grijpen. Europese staten overwegen een ruimere interpretatie van het verdrag, maar vrezen ook consequenties: andere machten (bijv. China of Rusland) kunnen dezelfde lezing volgen. Rusland toont soms agressie — gewapende bemanningen en drones — wat risico’s vergroot.
- In Nederland lagen tot nu toe olietankers die zonder geldige vlag door de Noordzee voeren relatief veilig zolang ze niet in een haven lagen. Het demissionaire kabinet kondigt vóór de zomer nieuwe wetgeving aan om aanhouding op zee, verplichte uitwijk naar inspectie-ankers en inbeslagname mogelijk te maken. Sommige experts betogen dat die nieuwe wetten niet nodig zijn: UNCLOS biedt reeds de juridische ruimte; het ontbreekt volgens hen vooral aan politieke wil om nu te handelen.

Tactische tegenzet en sleutelfiguren
- Eigenaren wisselen snel van tactiek: valse vlaggen worden ingeruild (recent veelal voor Kameroen) of vervangen door de Russische vlag, die meer bescherming lijkt te bieden. Voorbeelden in Europese wateren zijn de Elyte en Starlit, die met valse Sierra Leone-vlaggen en gesanctioneerde olie de Nederlandse Noordzee doorkruisten.
- Onder druk van Europa en de VS hebben sommige kleine vlagstaten hun registers opgeschoond (Palau verwijderde schepen; Sierra Leone kondigde schrapping van gesanctioneerde schepen aan).

Conclusie
De combinatie van een omvangrijke schaduwvloot, frauduleuze vlagpraktijken en verschillen in nationale handelingsbereidheid maakt handhaving lastig. Nieuwe Europese en nationale initiatieven tonen dat staten meer ruimte zien om stateloze tankers te enteren, maar of dat in de praktijk voldoende en veilig gebeurt — en of het niet tot wederzijdse escalatie leidt — blijft de vraag. Voor Nederland betekent het dat wetgeving en operationele keuzes de komende maanden cruciaal zijn voor de controle over zijn maritieme exclusieve zones.