"500 miljoen reizigers, maar geen geld voor onderhoud": zijn spoorwegen in Spanje slachtoffer van eigen succes?

In dit artikel:

De reputatie van Spanje als Europees voorbeeld op spoorweggebied staat zwaar onder druk na twee dodelijke treinongevallen in minder dan een jaar. Het land investeert volop in de uitbreiding van zijn hogesnelheidsnet, maar besteedt relatief weinig aan onderhoud en veiligheid.

Spanje beschikt met ruim 3.100 kilometer over het grootste hogesnelheidsnet van Europa. In 2024 trok het daarvoor ongeveer 4,5 miljard euro uit. Het aantal reizigers groeit snel: vorig jaar namen zo’n 40 miljoen mensen de hogesnelheidstrein, terwijl het volledige spoorwegnet ongeveer 550 miljoen passagiers vervoerde. Door de concurrentie tussen Renfe, het Franse Ouigo en het Spaans-Italiaanse Iryo zijn de ticketprijzen sinds 2021 sterk gedaald. In combinatie met de centrale ligging van Madrid maakt dat de trein een aantrekkelijk alternatief voor vliegreizen.

Die groei heeft volgens deskundigen een belangrijke keerzijde. Spanje besteedde de voorbije jaren ongeveer 16 procent van zijn spoorinvesteringen aan onderhoud, tegenover gemiddeld 36 procent in Frankrijk, Duitsland en Italië. Bij het ongeval in Adamuz in januari, waarbij 46 mensen omkwamen, werd gebrekkig spooronderhoud als mogelijke directe oorzaak onderzocht. Het recentere ongeval in Toledo lijkt verband te houden met een menselijke fout en het verouderde LZB-beveiligingssysteem, dat dateert uit 1992 en geregeld uitvalt. Het modernere Europese ERTMS wordt nog niet overal gebruikt.

In beide gevallen ligt de verantwoordelijkheid voor infrastructuur en veiligheidsprocedures bij Adif, de staatsbeheerder die rechtstreeks onder het ministerie van Transport valt. Minister Óscar Puente weigert op te stappen en zegt dat politieke verantwoordelijkheid momenteel niet aan de orde is. Treinbestuurders, die een staking rond spoorveiligheid hadden gepland, waarschuwen dat overleg over verbeteringen na het eerste ongeval is stilgevallen.

De ongevallen hebben bovendien het debat over de liberalisering van het spoor aangewakkerd. Die bracht lagere prijzen en meer keuze, maar maakt de coördinatie tussen verschillende operatoren complexer. Met verkiezingen in november loopt de politieke spanning hoog op: de oppositie, en vooral Vox, houdt de regering verantwoordelijk. De verkiezingen moeten uitwijzen of ook de kiezer dat oordeel deelt.