5 miljoen waard en een bijzondere stamboom: dit is de cello voor winnaar van Koningin Elisabethwedstrijd
In dit artikel:
In Bozar in Brussel werd de bijzondere cello getoond die de winnaar van de Koningin Elisabethwedstrijd de komende vier jaar in bruikleen krijgt — het instrument waarop de legendarische Catalaanse cellist Pablo Casals meer dan 65 jaar speelde. De cello arriveerde vorige week uit de Verenigde Staten en verbleef kort in het strijkinstrumentenatelier van Maison Bernard voordat hij in het museum tentoongesteld werd. Koningin Mathilde bezocht de presentatie en hoorde hoe de Spaanse cellist Oscar Alabau een van de door Casals herontdekte Bach-suites en het Catalaanse lied El cant dels ocells speelde.
Het instrument blijkt een Goffriller-cello uit Venetië, vermoedelijk rond 1710 gebouwd door Matteo Goffriller. Curieus is dat er een etiket van Carlo Bergonzi uit 1733 in zit — een fenomeen dat vioolbouwers de “dans van de etiketten” noemen, ontstaan omdat makers soms namen of jaartallen manipuleerden. Oorspronkelijk was de cello groter en werd ze in de 19e eeuw verkleind, wat destijds een gebruikelijke aanpassing was. Casals kocht de cello in 1908 in Parijs en noemde haar zijn “dierbaarste vriend”; hij gebruikte haar decennialang, soms tamelijk nonchalant (er viel af en toe as van zijn pijp op het hout).
De Casals-stichting blijft eigenaar en leent het instrument nu uitzonderlijk uit aan de laureaat van de wedstrijd. De actie hangt samen met een reeks jubilea: de Koningin Elisabethwedstrijd bestaat 75 jaar en zowel koningin Elisabeth als Pablo Casals zouden 150 jaar geleden geboren zijn. Experts taxeren de waarde van een Goffriller op miljoenen; Maison Bernard spreekt van maximaal circa 4 miljoen euro, terwijl de Casals-stichting de cello op ongeveer 5 miljoen euro schat.
Aan het bruikleen zijn voorwaarden verbonden die voortvloeien uit Casals’ levenshouding: het instrument mag niet naar landen in oorlog of die oorlog ondersteunen. Casals weigerde tijdens zijn leven al op te treden in regimes die mensenrechten schonden (hij mijdde onder meer de Sovjet-Unie, Mussolinis Italië, nazi-Duitsland en door Franco erkende staten). De stichting wil dat de winnaar zorg draagt voor de cello, enkele concerten speelt voor de stichting en de idealen van Casals respecteert. Dat speelt deze editie extra, omdat twee van de finalisten Russisch zijn; als zij in Rusland wonen kan het problematisch zijn om de cello aan hen uit te lenen, aldus de stichting.
Zaterdagnacht valt de beslissing over de 1e prijs. In de finale nemen onder anderen de Japanse Yo Kitamura (22), die werken van onder meer Fang Man en Prokofiev brengt, en de Russische Ivan Sendetsky (bijna 30), die het eerste cello-concerto van Sjostakovitsj speelt, het tegen elkaar op. Koningin Mathilde benadrukte tijdens haar bezoek de verbindende kracht van muziek en de symbolische link die dit historische instrument legt tussen verleden, heden en toekomst.