35 jaar geleden schokte Demi Moore de wereld met deze foto. Nu is pronken met je 'bump' doodgewoon. En ernaar loeren helaas ook

In dit artikel:

De beroemde Vanity Fair-cover uit 1991 waarop Demi Moore naakt en zeven maanden zwanger poseerde, ontstond min of meer toevallig. Een eerdere fotosessie was afgewezen omdat Moore er door haar blonde kapsel niet herkenbaar genoeg uitzag als filmster. Toen zij en fotograaf Annie Leibovitz opnieuw tijd konden vrijmaken, was Moore hoogzwanger. Na de geplande beelden in lingerie en een groene cape maakten ze nog een informele foto. Die bleek volgens Moore en Leibovitz juist geschikt voor de voorkant van het tijdschrift.

De publicatie was destijds zeer controversieel. In de Verenigde Staten werd zwangerschap nog vaak verborgen gehouden; een zichtbare buik gold als ongepast en riep associaties op met seks. Winkelketens weigerden het nummer te verkopen of bedekten de foto met een neutrale wikkel. Tegelijkertijd kreeg Moore veel steun van vrouwen die haar bedankten omdat zij zwangerschap niet als iets beschamends, maar als krachtig en aantrekkelijk had laten zien. De afbeelding groeide uit tot een mijlpaal in de beeldcultuur.

Daarna verschenen steeds meer bekende vrouwen met hun zwangere lichaam op tijdschriftcovers, rode lopers en sociale media. Onder anderen Claudia Schiffer, Kourtney Kardashian, Monica Bellucci en Cindy Crawford namen elementen van Moores pose over. Serena Williams gebruikte een zwangerschapssessie met Leibovitz bovendien om zelf richting te geven aan de beeldvorming rond haar lichaam. Als zwarte topsporter was zij gewend dat anderen haar uiterlijk en vrouwelijkheid beoordeelden; met de foto liet ze zien dat zij die beoordeling niet aan het publiek wilde overlaten.

De zichtbaarheid betekende echter niet dat vrouwen werkelijk vrij waren van beoordeling. Volgens rechtswetenschapper en cultuuronderzoeker Renée Ann Cramer, die in 2015 een boek over de celebrity-babybuik publiceerde, weerspiegelen berichtgeving en online reacties bestaande ideeën over gender, ras en sociale klasse. Een aanstaande moeder wordt vaak positief ontvangen wanneer ze slank, gezond, vriendelijk en ogenschijnlijk natuurlijk blijft. Vrouwen die niet aan dat beeld voldoen, krijgen sneller harde of kleinerende reacties.

Dat gold bijvoorbeeld voor Britney Spears, wier zwangerschappen door haar imago en psychische problemen negatief werden geïnterpreteerd. Ook Jessica Simpson en Kim Kardashian kregen kritiek op hun gewichtstoename, terwijl Nicole Kidman juist te dun werd gevonden. Bij vrouwen van kleur wordt de aandacht bovendien vaak sterk op borsten, billen en seksualiteit gericht. Cramer ziet daarin een voortzetting van raciale stereotypen. Daarnaast bestaat de onuitgesproken verwachting dat een beroemd lichaam een gladde, ronde buik heeft, geen striae toont en na de bevalling snel weer terugkeert naar de oude vorm.

Ook leeftijd, vruchtbaarheid en de manier waarop iemand moeder wordt spelen mee. Vrouwen boven de veertig kunnen worden beschuldigd van een verborgen draagmoederschap of van het geven van een misleidend beeld van laat moederschap. Sarah Jessica Parker kreeg na haar openheid over onvruchtbaarheid en een draagmoeder te maken met privacyschendingen en achtervolging door paparazzi. Zo ontstaat een ideaalbeeld van de moeder als jong, slank, heteroseksueel aantrekkelijk, psychisch stabiel en biologisch in staat om zelf een kind te krijgen.

Sinds de opkomst van sociale media kunnen beroemdheden hun zwangerschap vaker zelf aankondigen en hun eigen verhaal bepalen. Beyoncé maakte van de aankondiging van haar tweeling in 2017 een zorgvuldig vormgegeven kunstbeeld, waarin zij als zwarte vrouw verwees naar religieuze en kunsthistorische voorstellingen van de Madonna. Rihanna koos in 2022 juist voor een ogenschijnlijk alledaagse fotoserie op straat, al waren ook die beelden professioneel geregisseerd en verbonden aan luxe mode. Zulke aankondigingen worden vaak massaal gedeeld en trekken enorme publieke belangstelling.

Die regie is niet altijd een vrije keuze. Anne Hathaway plaatste onlangs zelf beelden van haar zwangere buik nadat ze merkte dat paparazzi haar al hadden gefotografeerd en speculatie dreigde. Haar luchtige reactie op online twijfel over de echtheid van haar zwangerschap maakte duidelijk hoe absurd zulke opmerkingen zijn. Andere sterren tonen striae of opgezwollen enkels, maar doen dat meestal met humor of onder het label body positivity. Daarmee houden ze tegelijk het idee in stand dat deze normale verschijnselen eigenlijk moeten worden verdedigd of verontschuldigd.

Amy Schumer vormde daarop een uitgesproken uitzondering. Tijdens een zware zwangerschap door hyperemesis gravidarum deelde zij beelden uit het ziekenhuis en van haar lichamelijke ellende. In een parodie op glamoureuze zwangerschapssessies voor The New York Times maakte ze vervolgens juist de opgelegde esthetiek belachelijk.

De erfenis van Moore is daardoor dubbel. Haar foto hielp de zwangere buik bevrijden van schaamte en maakte ruimte voor zichtbaarheid en trots. Tegelijkertijd ontstonden nieuwe voorschriften: de buik moet wel op de juiste manier worden getoond, op een aantrekkelijk en vaak onbereikbaar lichaam. Beroemdheden krijgen daardoor zowel de opdracht hun zwangerschap zichtbaar te maken als de plicht die perfect te presenteren. Gewone vrouwen nemen die normen vervolgens onbewust over, terwijl publieke bemoeienis met hun uiterlijk als vanzelfsprekend blijft gelden.