25 jaar 'War on Terror' heeft de VS op het wereldtoneel vooral verzwakt

In dit artikel:

Vijfentwintig jaar geleden verklaarde president George W. Bush na de aanslagen van 11 september 2001 de Amerikaanse ‘War on Terror’. De Verenigde Staten wilden niet alleen al-Qaida en Osama bin Laden uitschakelen, maar wereldwijd terroristische dreigingen voorkomen en bestrijden. Met de zogenoemde Bush-doctrine claimde Washington het recht om waar nodig preventief militair in te grijpen. Vicepresident Dick Cheney ging daarbij uit van de gedachte dat zelfs een kans van 1 procent op een Amerikaanse bedreiging ingrijpen rechtvaardigde.

De oorlog begon in oktober 2001 met de Amerikaanse invasie van Afghanistan, waar de Taliban onderdak bood aan al-Qaida. In 2003 volgde de inval in Irak, omdat het regime daar terroristen zou steunen en massavernietigingswapens zou bezitten. Die wapens werden nooit gevonden. Wel kwamen volgens schattingen honderdduizenden Irakezen om, raakte het land ontwricht en ontstonden in het machtsvacuüm nieuwe terreurgroepen. De oorlog werd daardoor volgens experts juist een belangrijke voedingsbodem voor jihadistische rekrutering.

De Amerikaanse aanpak beschadigde ook het internationale aanzien van de VS. Veel bondgenoten steunden de Irakoorlog niet, terwijl detentie zonder proces en martelingen van terreurverdachten, onder meer in Guantanamo Bay, het Amerikaanse imago als verdediger van de rechtsstaat aantastten. Een deel van de gevangenen zit daar of elders nog altijd vast zonder formele aanklacht.

President Barack Obama wilde een einde maken aan grootschalige grondoorlogen, maar stuurde extra troepen naar Afghanistan uit vrees voor een machtsgreep van de Taliban. De VS doodde Bin Laden in 2011, maar dat had volgens deskundigen weinig effect op de verdere strijd. Onder Donald Trump werd een akkoord met de Taliban gesloten; president Joe Biden voerde vervolgens de Amerikaanse terugtrekking uit, die volgens hoogleraar Roberta Haar chaotisch verliep. In 2021 heroverde de Taliban de macht.

Volgens experts heeft de War on Terror haar doelen nauwelijks bereikt. Het aantal terroristische organisaties zou in 25 jaar zijn gestegen van 28 naar 81. De oorlogen en bijbehorende operaties kostten naar schatting ongeveer een miljoen mensen direct het leven en nog eens 3,5 miljoen indirect, tegen financiële kosten van circa 8 biljoen dollar. Tegelijkertijd verloren de VS invloed, terwijl Rusland en vooral China sterker werden.

Deskundigen noemen de War on Terror daarom een mislukking en een zwarte bladzijde in de Amerikaanse geschiedenis. Toch lijkt de huidige regering-Trump te denken dat de VS eerder juist harder had moeten optreden, met meer geweld en strengere detentie. Critici waarschuwen dat beleid dat onder druk van emoties afwijkt van fundamentele rechtsstatelijke waarden opnieuw desastreuze gevolgen kan hebben.