2 op de 3 Belgische staal-, cement- en kunstmestbedrijven is niet klaar voor klimaat-grenstaks die op 1 januari ingaat
In dit artikel:
803 grote Belgische importeurs van basisproducten zoals staal, ijzer, aluminium, cement en kunstmest staan vanaf 1 januari voor een nieuwe verplichting: de Europese koolstofgrenstaks CBAM. De maatregel geldt voor bedrijven die meer dan 50 ton van deze emissie-intensieve grondstoffen uit niet-EU landen invoeren. Doel van CBAM is importen te belasten naar hun CO2‑inhoud zodat Europese producenten met hoge klimaateisen niet worden weggeconcurreerd en buitenlandse producenten worden gestimuleerd hun uitstoot te verlagen.
Uit een controle van de federale Klimaatdienst blijkt dat ruim 496 van die Belgische ondernemingen nog niet eens begonnen zijn met het registratieproces bij de douaneautoriteiten. Van de 803 bedrijven hebben 307 een aanvraag ingediend en uiteindelijk 266 zich formeel geregistreerd. De FOD zegt dat de registratieprocedure relatief kort zou zijn, maar veel bedrijven zijn nog niet klaar, wat risico’s met zich meebrengt: per niet-aangegeven ton CO2 geldt een boete van €100 bovenop de uiteindelijke CBAM-heffing, en zendingen kunnen bij de EU‑buitengrens worden tegengehouden.
Bedrijven geven meerdere redenen voor de vertraging: onduidelijkheden over de berekeningsmethodiek, late publicatie van cruciale factoren door de Europese Commissie, en praktische problemen om emissiegegevens van niet-EU leveranciers te krijgen. De rapportageverantwoordelijkheid ligt bij de Europese importeur, terwijl de benodigde CO2-data vaak bij leveranciers buiten de EU blijven. Brancheorganisaties (Agoria, VOKA) roepen op tot snelle naleving en vragen tegelijk extra voorzieningen van de Europese Commissie om de concurrentiepositie van Europese staalproducenten te vrijwaren. Zij vrezen dat extra kosten worden doorgerekend naar afnemers en consumenten en dat de Europese markt voor basisproducten verder krimpt.
Praktische gevolgen: registratie en rapportage starten formeel op 1 januari; de eerste factuur volgt pas in september 2027 en betreft CBAM‑heffingen over de importen van 2026. De Europese Commissie overweegt intussen de taks uit te breiden naar eindproducten die veel staal en aluminium bevatten (ongeveer 180 types), om ontwijking via verplaatsing van productie tegen te gaan — die uitbreiding is nog niet actief. Verwacht wordt dat CBAM prijzen van producten met veel metaal of cement kan opdrijven (Agoria schat bijvoorbeeld een stijging van circa €2.000 per auto en €30 per warmtepomp).
De opbrengst van CBAM vloeit voor driekwart naar het EU‑budget en voor een kwart naar lidstaten; België kan voorlopig nog niet over die middelen beslissen omdat de verdeling tussen de gewesten nog niet is vastgelegd. Conclusie: veel Belgische importeurs moeten snel hun administratie op orde brengen om boetes en leveringsproblemen te voorkomen en om voorbereid te zijn op de langere termijn effecten op kosten en toeleveringsketens.