150 miljoen euro: een transparante overheid is goedkoper dan gedacht
In dit artikel:
Een nog niet gepubliceerd onderzoek van Sira Consulting, in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken, berekent voor het eerst de totale jaarlijkse kosten van de Wet open overheid (Woo). Voor 2024 komt het bureau uit op ongeveer 150 miljoen euro voor de hele overheid: circa 124 miljoen aan personeelskosten, 25 miljoen voor software en 2 miljoen aan dwangsommen. De berekening werd deels gemaakt om te beoordelen of de uitvoeringskosten aanleiding zijn voor aanpassingen in de wetgeving of werkprocessen.
Overheidsinstanties kregen in 2024 samen ongeveer 25.000 Woo-verzoeken binnen. Gemiddeld kostte het afhandelen van een verzoek zo’n 6.000 euro en nam het 61 uur aan ambtelijk werk in beslag. In totaal vertegenwoordigden die uren circa 1,3 miljoen gewerkte uren — ruim 950 voltijdbanen. Ministeries ontvingen ongeveer 10 procent van de verzoeken, maar vereisten relatief meer tijd: ze waren goed voor 22 procent van alle bestede uren en besteedden gemiddeld 102 uur per verzoek. Een belangrijke oorzaak is het lange interne goedkeuringsproces; ministeries besteden daar na afhandeling gemiddeld zo’n 10 uur aan, tegen 2–3 uur bij gemeenten.
Eerdere berekeningen voor het ministerie van Financiën leken aanzienlijk hoger: dat departement rapporteerde in 2024 kosten van 7,7 miljoen, met uitzonderlijk hoge gemiddelden per klein of groot verzoek (respectievelijk ruim 15.000 en 36.000 euro), waarbij dwangsommen toen nog buiten beschouwing waren gebleven.
Het rapport weegt alleen kosten; baten zijn niet inbegrepen omdat dat volgens toenmalig minister Judith Uitermark het onderzoek te complex zou maken. Een aparte poging van Open State Foundation schatte de maatschappelijke waarde van Woo-verzoeken op ongeveer 730 miljoen euro per jaar. De uitkomst van Sira Consulting kan beleidsmakers aanleiding geven tot discussie over efficiëntie, beperkingen op omvang of type verzoeken, en hoe het recht op overheidsinformatie het beste kan worden gewaarborgd zonder onevenredige werkdruk.