Zweden bouwt brede consensus over immigratie en defensie ondanks verkiezingsimpasse

Politieke verlamming in Stockholm heeft geen halt toegeroepen aan beslissende maatregelen over grenzen, criminaliteit en welzijn, in scherp contrast met de aanhoudende vertragingen in Groot-Brittannië onder Labour.

Een recent bezoek aan Zweden vanuit Groot-Brittannië onthult twee zeer verschillende benaderingen van bestuur. De Zweedse verkiezingen van 13 september hebben het parlement verdeeld, met het linkse blok dat 176 zetels bezit en het rechtse blok 173. Toch gaat het land door met het aanpakken van zijn grootste uitdagingen. Daarentegen heeft de Britse Labour-regering al twee jaar een grote meerderheid, maar heeft ze herhaaldelijk belangrijke beslissingen uitgesteld.

Verkiezingen leveren gefragmenteerd resultaat op, maar beleidsakkoord blijft bestaan

De stemming creëerde maximale onzekerheid in het Zweedse meerpartijenstelsel. De leidende linkse groep heeft moeite gehad om een stabiele meerderheid te vormen, en de onderhandelingen kunnen maanden duren of uitmonden in een zwakke coalitie. Ondanks de onzekerheid delen de grote partijen een brede overeenstemming over de koers van het land, inclusief ooit controversiële onderwerpen als immigratiecontroles en schoolkeuze.

Zweden voert strengere immigratieregels in met brede steun

Alle grote partijen steunen nu een strenger standpunt over immigratie dat Zweden heeft getransformeerd van een van de meest open landen van Europa tot een van de strengste. Het aantal asielaanvragen daalde met 95 procent tussen 2015, toen het land grote aantallen vluchtelingen opnam, en 2025. Vorig jaar registreerde Zweden minder dan de helft van het Europese gemiddelde aan asielclaims per persoon.

De sociaaldemocraten bekritiseerden tijdens de campagne enkele individuele beslissingen, waaronder de terugkeer van tieners die in Zweden zijn opgegroeid naar het thuisland van hun ouders. Toch heeft de partij maatregelen geaccepteerd die ze eerder afwees, zoals het koppelen van het staatsburgerschap aan verblijfsduur, taalkennis, burgerlijke kennis, werk en goed gedrag. Andere beleidsmaatregelen genieten nu mainstream-steun, waaronder deportatie van niet-burgers die veroordeeld zijn voor misdrijven of schulden en financiële steun voor vrijwillige terugkeer.

Druk op wet en orde en NAVO-lidmaatschap krijgen cross-party steun

Zweden reageerde op bendengeweld in bepaalde voorsteden met een scherpe toename van de middelen voor wetshandhaving. De uitgaven aan politie werden verdubbeld, agenten namen proactievere tactieken aan en de regels werden aangepast om vervolging van jonge volwassenen mogelijk te maken die eerder door bendes werden ingezet voor ernstige misdrijven. Deze stappen worden nu gezien als standaardpraktijk over het hele politieke spectrum.

De vorige regering versterkte ook de defensie door in 2024 toe te treden tot NATO, verhoogde de militaire uitgaven met 18 procent in 2024-2025 en verspreidde de brochure "In geval van crisis of oorlog" onder burgers. Geen enkele grote linkse partij verzette zich tegen deze maatregelen. De publieke steun voor het NAVO-lidmaatschap bedraagt nu meer dan 60 procent, tegenover ongeveer 30 procent vóór de Russische invasie van Oekraïne in 2022. De extreemrechtse Zweden-democraten zagen hun stemmenaandeel voor het eerst dalen na een schandaal rond vermeende Russische banden.

Markthervormingen in de welzijnszorg blijven van kracht

Zelfs marktgerichte veranderingen in het welzijnssysteem hebben standgehouden. Hoewel de sociaaldemocraten kritiek uitten op de betrokkenheid van private equity in publieke diensten, accepteren alle mainstream-partijen regelingen die in Groot-Brittannië op weerstand van de conservatieven zouden stuiten. Ouders kunnen vouchers gebruiken om onafhankelijke scholen te kiezen. Private bedrijven verzorgen een aanzienlijk deel van de eerstelijnszorg, specialistische diensten, ziekenhuizen en ambulancevervoer. Patiënten betalen een bescheiden vergoeding voor doktersbezoeken om verantwoord gebruik te bevorderen.

Lage overheidsschuld ondersteunt stabiliteit

De staat blijft effectief functioneren omdat het systeem voordelen oplevert voor verschillende groepen. Hoge publieke uitgaven bevredigen de traditionele linkerzijde, een interne markt binnen welzijnsdiensten spreekt markthervormers aan, en strengere immigratie en politiebeleid bevredigen de hardere rechterzijde. Noch de sociaaldemocraten noch de Moderaten stellen voor het huidige kader af te breken.

Zweden profiteert ook van sterke overheidsfinanciën. De overheidsschuld bedraagt slechts 35,1 procent van het bbp, een van de laagste in ontwikkelde economieën, vergeleken met 93,8 procent in Groot-Brittannië. Het pensioensysteem is robuust, met een pensioenleeftijd die meegroeit met de levensverwachting en nagenoeg universele deelname aan werkplaatsregelingen.

Britse Labour-regering kampt met herhaalde vertragingen

Het contrast met Groot-Brittannië is scherp na twee jaar Labour-bewind gekenmerkt door aarzeling. Keir Starmer maakte effectief een einde aan zijn leiderschapskansen in de zomer van 2025 door bescheiden welzijnsmaatregelen te laten vallen na een opstand van de achterban. Zijn minister van Defensie trad later af wegens tekorten aan financiering. Geen enkele Britse minister van Binnenlandse Zaken heeft de Zweedse aanscherping van het immigratiebeleid geëvenaard; de dichtstbijzijnde, Shabana Mahmood, heeft voorstellen al verzacht te midden van partijverzet.

Nieuwe premier Andy Burnham is een vaardiger politicus dan zijn voorganger, maar toont vergelijkbare zwakte op inhoud. Hij doet brede beloften zonder oog voor de kosten en spreekt van cross-party samenwerking terwijl hij tegenstanders aanvalt. Zijn aanpak heeft zich gericht op uitstel en afleiding, inclusief toezeggingen om dure staatspensioenen pas na de volgende verkiezingen aan te pakken.

Burnham heeft ook grote structurele veranderingen geopperd zoals evenredige vertegenwoordiging om de aandacht af te leiden van verdeeldheid zaaiende onderwerpen binnen Labour, waaronder asiel, ziekte-uitkeringen, defensie-uitgaven en groei. De politieke onzekerheid in Zweden kan aanhouden, met de vorming van een vorige regering die 134 dagen duurde in 2018 en lopende politieonderzoeken naar mogelijke verkiezingsonregelmatigheden. Toch lijkt het land beter gepositioneerd dan Groot-Brittannië om vooruitgang te boeken op zijn kernuitdagingen.

Tags bij dit artikel