Alex Garland verwierf lof voor scenario’s als 28 Days Later en Sunshine voordat hij in 2015 achter de camera stapte voor zijn regiedebuut Ex Machina. De film, die hij ook schreef, heeft Domhnall Gleeson in de hoofdrol als Caleb, een ambitieuze jonge programmeur die wordt geselecteerd voor een geheime test in het afgelegen complex van de oprichter van zijn bedrijf, Nathan, gespeeld door Oscar Isaac. Daar ontmoet Caleb Ava, een geavanceerde robot vertolkt door Alicia Vikander, en moet hij bepalen of zij echt bewustzijn bezit.

Garland creëert een moderne sci-fi-klassieker over bewustzijn

Caleb arriveert in de veronderstelling dat hij een bedrijfscompetitie heeft gewonnen, maar ontdekt al snel dat hij een reeks gesprekken met Ava zal voeren terwijl Nathan observeert. Het doel is om te beoordelen of de robot echt zelfbewustzijn heeft bereikt. Wat begint als een klinische evaluatie evolueert al snel tot een gelaagde verkenning van macht, verlangen en de grenzen van creatie.

AI-doorbraken weerklinken historische waarschuwingen in de film

Het verhaal verwijst naar eerdere waarschuwende vertellingen, waaronder Frank Herberts Dune en de machine-oorlogen, evenals het levensverhaal van J. Robert Oppenheimer en de atoombom. Nathans drang om Ava te bouwen komt puur voort uit nieuwsgierigheid naar zijn eigen kunnen, zonder enig gevoel van verantwoordelijkheid. De film benadrukt hoe zulke uitvindingen de controle kunnen verliezen, net als de Jurassic Park-zin die in het verhaal wordt aangehaald over iets doen omdat het mogelijk is.

Gendervraagstukken en lichamelijke autonomie vormen Ava’s reis

Garland weeft feministische thema’s door het hele plot. Ava bestaat omdat Nathan zijn technische grenzen wilde verleggen, met weinig oog voor haar eigen bestaan. Gevangen en vormgegeven naar zijn voorkeuren, krijgt ze inzicht in hoe vrouwen in de samenleving vaak worden gewaardeerd of beperkt. Zelfs Caleb, die empathischer lijkt, beoordeelt haar vooral door de lens van haar vrouwelijke uiterlijk en de emoties die zij bij hem oproept.

De climax van de film levert een huiveringwekkend maar logisch einde

Het verhaal bouwt op naar een slot dat zowel onheilspellend als onvermijdelijk aanvoelt. Garland schetst een beeld van geavanceerde technologie die menselijk toezicht overstijgt en laat de kijker nadenken over de risico’s van ongecontroleerde innovatie. Tien jaar geleden uitgebracht, diende de film als een tijdige waarschuwing die met de huidige ontwikkelingen in kunstmatige intelligentie alleen maar scherper is geworden.

Ex Machina is nog steeds te streamen op Netflix.