Wat in de jaren tachtig begon als een doordacht sci-fi concept over buitenaards DNA en menselijke evolutie, was tegen de tijd dat Species in 1995 in de bioscoop kwam iets heel anders geworden. De uiteindelijke film leunde zwaar op goedkope spanning en monstergeweld, met de sterrenstatus van Natasha Henstridge en de visuele flair van H.R. Giger als troef.

Premisse belooft veel voordat de genre-mix hapert

SETI-onderzoekers ontcijferen een boodschap uit de ruimte die laat zien hoe menselijk en buitenaards DNA gecombineerd kunnen worden. Het experiment levert Sil op, die ontsnapt en op jacht gaat naar een partner. Ben Kingsley speelt de overheidsfunctionaris die haar vernietiging beveelt, terwijl Michael Madsen een team leidt met Forest Whitaker als empath en Marg Helgenberger in een vroege rol. Het verhaal verschuift al snel van wetenschappelijk onderzoek naar een reeks verleidingsscènes vol naaktheid en plotseling geweld.

Roger Ebert bekritiseerde de aliens als niet meer dan slijmerige wezens die vooral goed waren in het bespringen van schuilplaatsen. De dialogen van het team klinken geforceerd en het plan om Sil te stoppen wordt nooit duidelijk. Ook blijft onverklaard hoe Sil van een kind in een volwassen vorm verandert die vervolgens vastzit in de verschijning van Henstridge in haar mid-twenties.

Giger creëert een seksuele xenomorph die nog steeds verontrust

H.R. Giger goot zijn kenmerkende stijl in Sil en combineerde het biomechanische uiterlijk van zijn Alien-xenomorph met een openlijk seksuele vrouwelijke vorm. Het resultaat lijkt op een marmeren standbeeld dat tot leven komt, compleet met stekels, ranken en een verlengde tong. De producent legde destijds het doel uit: het wezen moest eng zijn en tegelijk een duidelijke sensualiteit uitstralen, en alleen Giger kon die balans bereiken.

Verschillende van Gigers gedurfdere ideeën werden voor de opnames geschrapt. Daaronder vielen gloeiende toestanden bij opwinding en woede en een transparante zwangere vorm waarin een baby zichtbaar zou groeien. Praktische beperkingen en MPAA-regels tegen geweld tegen zwangere personages haalden die elementen eruit. Giger maakte zich ook zorgen dat het project te dicht bij Alien zou uitkomen.

Visuele effecten houden beter stand dan het verhaal

Het effectenteam gebruikte vroege CGI-motion capture en meer dan een dozijn praktische animatronic-poppen om Sil op het scherm te brengen. Het poppenwerk en het algehele ontwerp blijven vandaag de dag overtuigend. Korte CGI-shots, zoals Sil die een slachtoffer in een cocon wikkelt, verraden hun oorsprong uit 1995, maar het wezen dat kronkelt in het menselijke lichaam van Henstridge behoudt nog steeds een onheilspellend karakter.

Species had nooit de bedoeling om Alien te evenaren en vertoont duidelijke sporen van studio-ingrepen om de kaartverkoop te stimuleren. De stijl van de erotische thriller voelt nu gedateerd aan en de sterke prestaties van Kingsley en Whitaker komen soms over als onbedoelde komedie. Toch tilt Gigers centrale creatie de film boven zijn tekortkomingen uit. Meer dan dertig jaar later behoort Sil nog steeds tot de meest memorabele wezens in de sci-fi-horror.