Op 89-jarige leeftijd geniet Sir Tom Courtenay er nog steeds van om het moment te vertellen waarop Alec Guinness hem een script voor een vreemd sciencefictionproject liet zien dat de ervaren acteur onzeker maakte. Courtenay herinnert zich dat Guinness ondanks zijn twijfels iets bijzonders in het materiaal voelde. Dat project werd Star Wars en bezorgde Guinness enorme rijkdom.

Courtenay deelt verhalen over zijn werk met David Lean

Gesprekken met Courtenay gaan over de hele Britse film en het theater uit de naoorlogse periode. Hij werkte samen met David Lean aan Dr. Zhivago en herinnert zich hoe Lean zich achter een hotelpilaar in Madrid verstopte om Rod Steiger te ontwijken. Courtenay nam de toneelrol van Billy Liar over nadat Albert Finney die had gecreëerd en werd voortdurend met hem vergeleken tot hun wegen elkaar in 1983 weer kruisten.

Hij leerde Judi Dench kennen vlak na de toneelschool bij de Old Vic. Guinness werd een hechte contactpersoon na Zhivago en hun vriendschap duurde tot aan Guinness’ dood. Tijdens zijn ridderingsceremonie in 2001 merkte koningin Elizabeth II op dat theaterbezoekers uit Manchester die uit Londen wel eens konden overtreffen.

The Dresser maakt professionele rivalen tot levenslange vrienden

De film The Dresser uit 1983, geregisseerd door Peter Yates naar het toneelstuk van Ronald Harwood, leverde Courtenay zijn enige Oscarnominatie op. Hij speelt Norman, de toegewijde kleedmeester van een tanende Shakespeare-acteur gespeeld door Finney tijdens de Blitz. De twee acteurs hadden elkaar twintig jaar lang gekruist zonder een band te vormen tot de productie begon.

Courtenay merkt op dat de rollen geschreven waren om de personages uit elkaar te houden, maar dat het tegendeel gebeurde op de set. Finney plaagde Courtenay over zijn gewoonte om tijdens het filmen donkere plekken in te lopen. De twee werden uit de ervaring beste vrienden.

Climax in één take legt jaren van onuitgesproken toewijding vast

Regisseur Peter Yates stond erop het emotionele hoogtepunt in één doorlopende take te filmen. Courtenay kreeg de simpele instructie om vooraf uit te rusten zonder te veel over de scène na te denken. De crew lichtte de set en hij leverde de prestatie. Er trad een lichte focusverschuiving op tijdens de opname, maar Yates hield de beelden intact.

Onvoorwaardelijke liefde staat centraal in Courtenays meest memorabele rollen

Courtenay ziet de kern van Norman als pure toewijding. De kleedmeester geeft meer om de acteur dan om zichzelf. Datzelfde idee van onbaatzuchtige toewijding drijft zijn personage in de recente film Queen at Sea, die in première ging op de Berlinale en hem een acteerprijs opleverde.

In Queen at Sea, geregisseerd door Lance Hammer en met Juliette Binoche in een bijrol, speelt Courtenay een man die vastbesloten is om thuis voor zijn vrouw met dementie te zorgen ondanks tegenstand van zijn stiefdochter. De twee projecten, veertig jaar uit elkaar, delen het thema van liefde die niets terugverwacht.

Toewijding aan het toneel bepaalt Courtenays weg weg van Hollywood

In de jaren zestig wees Courtenay de meeste Hollywood-aanbiedingen af ondanks zijn status als vooraanstaand figuur van de British New Wave. Hij geloofde dat toneelwerk de beste weg was voor groei als acteur. Hij erkent dat hij misschien te veel projecten heeft afgewezen en wachtte tijdens de lange productie van Dr. Zhivago terwijl Lean wachtte op ideaal weer.

Courtenay heeft geen spijt van die keuzes. Op 89-jarige leeftijd blijft hij rollen aannemen die hem aanspreken en geniet hij van luchtige gesprekken met filmcrews over zijn favoriete voetbalclub. Queen at Sea staat gepland voor een Britse arthouse-release in september om aan te sluiten bij het awards-seizoen, hoewel een Amerikaanse release nog onzeker is.

Hij schrijft zijn vroege toneelervaring toe aan het opbouwen van zijn vaardigheden. Talent alleen is niet genoeg zonder de discipline om het volledig te ontwikkelen.