Pioniers van optogenetica winnen Nobelprijs voor geneeskunde voor hulpmiddelen bij hersenkartering

Karl Deisseroth, Peter Hegemann en Georg Nagel delen de prijs voor ontdekkingen die precieze controle van zenuwcellen met licht mogelijk maken.

Drie wetenschappers zijn uitgeroepen tot winnaars van de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde voor hun fundamentele werk aan optogenetica, een techniek waarmee onderzoekers zenuwcellen met licht kunnen besturen en de werking van het levende brein kunnen onderzoeken.

De prijs van 2024 gaat naar Karl Deisseroth uit de Verenigde Staten en Peter Hegemann en Georg Nagel uit Duitsland. Zij delen de 12 miljoen Zweedse kronen, ongeveer 1,2 miljoen dollar, voor hun ontdekkingen over lichtgestuurde ionkanalen en optogenetica, zo maakte de Nobelvergadering van het Karolinska Institutet in Stockholm bekend.

Hoe de techniek neurowetenschappelijk onderzoek transformeert

Optogenetica stelt wetenschappers in staat neurale circuits die herinneringen, emoties en handelingen vormen in realtime in kaart te brengen. De methode wordt nu wereldwijd in laboratoria gebruikt en biedt een precisie in hersenonderzoek die onderzoekers ooit onmogelijk achtten.

Per Svenningsson, voorzitter van het Nobelcomité voor Fysiologie of Geneeskunde, zei dat het vakgebied mogelijkheden biedt om het brein in kaart te brengen op een manier waarvan we ooit alleen konden dromen.

Belangrijkste bijdragen van elke laureaat

Hegemann (71) en Nagel (73) identificeerden channelrhodopsine, een lichtgevoelig eiwit dat voorkomt in eencellige algen. Deisseroth (54) paste het eiwit vervolgens aan tot een schakelaar die zenuwcellen activeert of inactiveert bij blootstelling aan licht. Hun gezamenlijke inspanningen maakten van de ontdekking een praktisch onderzoeksinstrument.

De aanpak heeft circuits onthuld die verband houden met specifieke herinneringen en gedragingen die samenhangen met neurologische en psychiatrische aandoeningen. Het wordt ook onderzocht om het gezichtsvermogen te herstellen bij mensen met bepaalde beperkingen en om potentiële geneesmiddelen voor pijn of epilepsie te testen in laboratoriumomstandigheden.

Huidige functies en institutionele banden

Deisseroth onderhoudt banden met het Howard Hughes Medical Institute en Stanford University. Hegemann is verbonden aan de Humboldt-universiteit in Berlijn en Nagel werkt aan de universiteit van Würzburg.

Breder kader van de Nobelprijzen

De prijzen zijn ontstaan uit het testament van Alfred Nobel, de Zweedse uitvinder van dynamiet die in 1896 overleed. Ze erkennen prestaties op het gebied van fysiologie of geneeskunde, natuurkunde, scheikunde, literatuur en vrede. Later voegde de Zweedse centrale bank een economieprijs toe. Dit jaar werd het prijzengeld met een miljoen kronen per categorie verhoogd ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan van de prijzen.

De geneeskundeprijs van vorig jaar erkende werk aan de regulatie van het immuunsysteem dat de weg heeft geopend naar nieuwe kanker- en auto-immuuntherapieën. De aankondigingen lopen door tot half oktober, waarbij de vredesprijs apart in Oslo wordt bekendgemaakt.

Tags bij dit artikel