Paul Schrader keert terug naar Venetië met 'The Basics Of Philosophy'

De ervaren regisseur onderzoekt schuld, verlossing en Spinoza in zijn nieuwste 'man in a room'-drama met Jack Huston in de hoofdrol.

De ervaren filmmaker Paul Schrader brengt zijn nieuwste drama The Basics Of Philosophy dit jaar naar het Venice Film Festival. De buiten-competitiepremière op 4 september markeert een nieuw hoofdstuk in zijn reeks intieme karakterstudies die begon met het script voor Taxi Driver en werd voortgezet met First Reformed, The Card Counter en Master Gardener.

Jack Huston speelt de hoofdrol als een onderdrukte filosofieprofessor die wordt achtervolgd door een vroegere overtreding. Sofia Boutella, Daniel Zovatto, Bill Pullman en Richard Gere spelen naast hem in het prikkelende verhaal over aanhoudende schuld en de mogelijkheid van verandering.

Hoe het project tot stand kwam

Schrader ontwikkelde de hoofdrol oorspronkelijk met Jake Gyllenhaal in gedachten. Het idee begon met het concept van een filosofieprofessor en groeide uit tot een verhaal over ongepast gedrag met een student en de daaruit voortvloeiende schuld. Gyllenhaal zag af van het materiaal, maar Schrader bleef schrijven omdat het kernidee sterk aanvoelde.

Het had een vreemde oorsprong. Ik was in gesprek met Jake Gyllenhaal en Jake wilde iets doen, en ik zei: ‘weet je, laat me er even over nadenken’. En ik dacht: ‘wat is een goed personage voor Jake? Oh, een filosofieprofessor. Dat heeft hij volgens mij nog nooit gedaan’.

— Paul Schrader, Deadline interview

Spinoza en de vraag naar verandering

De Nederlandse filosoof Spinoza werd centraal in het verhaal nadat Schrader op zoek ging naar een denker die minder voor de hand lag dan Kierkegaard of de oude Grieken. Hij verdiepte zich een week in het leven en werk van Spinoza, aangetrokken door diens ascetische bestaan en positie als buitenstaander.

In de film ontmoet de professor Spinoza en vraagt of mensen echt kunnen veranderen. Spinoza antwoordt dat dat niet kan; mensen blijven producten van hun omstandigheden. Deze uitwisseling vormt de kern van de film over vrije wil, schuld en zelfvergeving.

Jack Huston neemt de hoofdrol op zich

Schrader castte Jack Huston nadat hij het onbenutte potentieel van de acteur voor een grote hoofdrol had herkend. Een wederzijdse connectie met producent Braxton Pope hielp Huston aan boord te krijgen. De regisseur noemde ook zijn bewondering voor de acteersfamilie van Huston, waaronder zijn grootvader, oom, tante en vader.

Schuld, calvinisme en persoonlijk geloof

Schrader herleidt zijn fascinatie voor schuld tot zijn calvinistische opvoeding. Hij beschrijft totale verdorvenheid en de grenzen van menselijke rechtvaardigheid als concepten die zijn wereldbeeld vormden, maar ziet de intellectuele strengheid van Calvin College als een positieve invloed in plaats van een last.

Schuld is het cadeau dat maar blijft geven. Ik ben opgevoed binnen een op schuld gerichte vorm van protestantisme: het calvinisme.

— Paul Schrader, Deadline interview

Verlies verwerken door werk

Schrader voltooide de film kort na het overlijden van zijn vrouw Mary Beth Hurt na een langdurige ziekte. Hij beschrijft werk als het meest effectieve middel tegen verdriet en merkt op dat het volle gewicht van het verlies hem pas trof nadat het project was afgerond.

Steun van Scorsese en toekomstplannen

Martin Scorsese fungeert voor de tweede keer als executive producer na The Card Counter. Schrader zegt dat zijn betrokkenheid hielp om het profiel van het project te verhogen voordat het de markt bereikte.

Vooruitkijkend heeft Schrader drie films in voorbereiding. Non Compos Mentis begint in oktober met draaien. The Doors of Perception, gericht op ayahuasca-ervaringen, volgt in januari. Een eerder aangekondigd project met Antoine Fuqua is omgevormd tot een verhaal met een AI-thema.

Theatrale vertoning en verschuivingen in de industrie

Schrader ziet het recente succes van grootschalige releases zoals The Odyssey als uitzonderingen en niet als een nieuwe industriestandaard. Hij gelooft dat theatrale vertoning cruciaal blijft voor culturele impact, maar niet langer het commerciële model voor de meeste films bepaalt.

The Basics Of Philosophy wordt buiten competitie vertoond op het Venice Film Festival op 4 september.