Een schurk verschilt op belangrijke punten van een simpele antagonist. Een antagonist staat tegenover de hoofdpersoon, maar een protagonist kan soms zelf schurkachtiger zijn, vooral in verhalen over moreel verval of wanneer het verhaal vanuit hun perspectief wordt verteld.
De volgende personages plegen gruwelijke daden en stralen kwaad uit binnen hun verhalen. Sommigen fungeren als centrale figuren ondanks hun duisternis, en de lijst belicht de meest opvallende voorbeelden uit de literatuurgeschiedenis, met erkenning van vele terechte weglatingen.
Animal Farm blijft een vast onderdeel van schoolleeslijsten. De novelle toont hoe dieren de menselijke controle op een boerderij omverwerpen en een perfecte samenleving proberen te creëren die in onderdrukking verandert. Het varken Napoleon blijkt de voornaamste kracht van vernietiging, gedreven door ambitie en een meedogenloze jacht op dominantie die het experiment in een dictatuur verandert.
Lord Voldemort verschijnt of beïnvloedt gebeurtenissen in bijna elk deel van de Harry Potter-saga. Zijn groeiende macht weerspiegelt de verschuiving van de serie naar donkerdere thema's naarmate de jonge personages volwassen worden. Hij orkestreert direct wijdverbreide dood en lijden en staat voortdurend tegenover de held van het verhaal.
Stephen King introduceerde de entiteit It of Pennywise in de gelijknamige roman. Dit vormveranderende wezen komt elke zevenentwintig jaar boven water en kiest vormen die inspelen op de diepste angsten van slachtoffers. Het richt zich vaak op kinderen en laat blijvende littekens achter in de stad Derry en bij haar inwoners.
In George R.R. Martins A Song of Ice and Fire-serie bewijst de jonge Joffrey Baratheon een van de meest weerzinwekkende figuren te zijn. Hij begint als een verwend prins en wordt een tirannieke koning wiens beslissingen elke crisis verergeren. Hoewel anderen meer invloed hebben, maken zijn persoonlijke sadisme en slechte oordeelsvermogen hem bijzonder afstotelijk.
Mary Shelleys Frankenstein werpt een complexe morele vraag op over wie werkelijk de schurk is. Hoewel het schepsel als antagonist tegenover de protagonist Victor Frankenstein staat, zet Victors beslissing om leven te wekken en zijn schepping vervolgens te verlaten de tragedie in gang. Zijn initiële daad van hoogmoed draagt het zwaarste gewicht van verantwoordelijkheid.
Patricia Highsmiths vijfdelige serie volgt Tom Ripley als zowel protagonist als centrale crimineel. Hij blinkt uit in oplichting, diefstal en moord en blijft toch boeiend voor lezers. Zijn intelligentie en charme maken het moeilijk hem als een rechttoe-rechtaan antiheld te zien, maar zijn aanhoudende criminaliteit definieert hem als schurk.
J.R.R. Tolkiens epos draait om het voorkomen van de terugkeer van Sauron. De Duistere Heer veroorzaakt of voedt indirect bijna al het lijden in het verhaal. Zijn afwezigheid in de hoofdvertelling versterkt alleen maar het gevoel van dreiging, terwijl personages vechten om de Ene Ring te vernietigen en zijn definitieve nederlaag te verzekeren.
Stephen Kings Misery toont Annie Wilkes, een ogenschijnlijk gewone verpleegster die door obsessie angstaanjagend wordt. Ze sluit schrijver Paul Sheldon op nadat ze het lot van een geliefd personage in zijn boeken heeft ontdekt. Haar gebrek aan bovennatuurlijke krachten maakt haar alledaagse menselijke wreedheid des te gruwelijker.
Cormac McCarthys Blood Meridian presenteert Judge Holden als de meest verontrustende aanwezigheid. Temidden van wijdverbreid geweld onderscheidt Holden zich door zijn berekende kwaadaardigheid en mysterieuze achtergrond. De mogelijkheid dat het personage is geïnspireerd op historische figuren voegt een extra laag onbehagen toe aan zijn portrettering.
Vladimir Nabokovs Lolita toont Humbert Humbert als zowel verteller als dader. Hij beschrijft zijn obsessie met en misbruik van een twaalfjarig meisje terwijl hij zijn daden probeert te rechtvaardigen met scherpzinnigheid en zelfzuchtige redeneringen. Het intieme perspectief op zijn gedachten maakt de verdorvenheid extra verontrustend.