Kabila lanceert nieuw rebellenfront met M23 en bemoeilijkt vredesvooruitzichten in Congo

Voormalig president sluit zich aan bij rebellen in het oosten, wat snelle diplomatie opzijzet en de noodzaak voor bredere gesprekken benadrukt.

De Democratische Republiek Congo wordt geconfronteerd met hernieuwde instabiliteit nadat voormalig president Joseph Kabila de oprichting van een nieuwe rebellenalliantie heeft aangekondigd die de machtige M23-beweging en haar politieke arm omvat. Deze ontwikkeling komt weken nadat een eerder vredesakkoord, bemiddeld met betrokkenheid van de Verenigde Staten, instortte te midden van aanhoudende gevechten in het mineraalrijke oosten.

Diplomatieke initiatieven mislukken te midden van rebellenopmars

Een akkoord uit december tussen de presidenten van de Democratische Republiek Congo en Rwanda viel al snel uit elkaar. Het akkoord, dat Donald Trump een groot wonder noemde, sloot de belangrijkste gewapende speler ter plaatse uit. Binnen enkele dagen veroverden M23-troepen extra gebied en breidden ze hun controle uit over belangrijke steden als Goma en Bukavu. Soortgelijke bemiddelingspogingen door Qatar in november slaagden er evenmin in het geweld te stoppen.

Kabila, die het land leidde van 2001 tot 2019, verklaarde vorige week dat hij het Front pour la Refondation de la Nation vormt. De groep zal M23 integreren en haar leider Sultani Makenga benoemen tot een van de vier plaatsvervangers. In een verklaring zei Kabila dat het doel is om de tirannie op elke manier te beëindigen, inclusief met geweld. Een militaire rechtbank had hem eerder bij verstek ter dood veroordeeld wegens verraad.

Binnenlandse uitdagingen verzwakken het overheidsgezag

President Felix Tshisekedi heeft slechts beperkte controle buiten de hoofdstad Kinshasa. Pogingen om de grondwet te wijzigen voor een mogelijk derde ambtstermijn leidden tot protesten en schaadden zijn positie verder. Een aanhoudende ebola-uitbraak heeft de druk vergroot, met meer dan 9.000 bevestigde gevallen en meer dan 4.300 doden in het hele land.

Historische voorbeelden tonen waarde van inclusieve bemiddeling

De huidige aanpak van beperkte onderhandelingen heeft herhaaldelijk gefaald. Tussen 1998 en 2003 faciliteerden regionale leiders, waaronder de overleden Nelson Mandela, Thabo Mbeki en de overleden Ketumile Masire, de Inter-Congolese Dialoog. Dat proces bracht meer dan 350 groepen samen en leidde tot het Sun City-akkoord, dat resulteerde in een overgangsregering en verkiezingen in 2006.

Vergelijkbare langdurige gesprekken slaagden elders. De Amerikaanse senator George Mitchell besteedde vier jaar aan het betrekken van alle partijen in Noord-Ierland voordat het Goede Vrijdagakkoord van 1998 tot stand kwam. Het vredesproces in Colombia vergde eveneens vier jaar onderhandelingen om decennia van conflict te beëindigen.

De weg vooruit vereist brede deelname

De alliantie van Kabila met M23 geeft de groep nieuw politiek gewicht en haalt haar weg bij het beeld van een puur Rwandese proxy. Deze verschuiving kan ruimte openen voor directe gesprekken met het nieuwe Front pour la Refondation de la Nation, de regering van Tshisekedi en het bestuur van Paul Kagame in Rwanda. Regionale organisaties zoals de Afrikaanse Unie, de Oost-Afrikaanse Gemeenschap en de Zuid-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenschap, samen met binnenlandse politieke en gewapende facties, zouden eveneens aan tafel moeten zitten.

Elk levensvatbaar proces moet de meer dan honderd gewapende groepen in de regio omvatten. Het uitsluiten van belangrijke actoren zoals M23, wiens troepen in zes jaar zijn gegroeid van 3.000 naar 30.000, heeft eerdere kaders al laten mislukken. Geduldig, multilateraal engagement biedt de duidelijkste route naar een duurzame regeling.

Tags bij dit artikel