James Gray geëerd op filmfestival van Locarno met Zwitserse première van Paper Tiger

Regisseur reflecteert op cinema als droomachtige kunstvorm en zijn terughoudende aanpak met acteurs tijdens persbijeenkomst

James Gray verlengde dit weekend zijn festivalronde met een bezoek aan het Locarno Film Festival voor een ereprijs en de Zwitserse première van zijn nieuwste film Paper Tiger op het iconische Piazza Grande.

Voorafgaand aan de avondvertoning sprak de filmmaker zondag met journalisten over zijn kijk op film en het creatieve proces achter zijn werk.

Gray beschrijft cinema als de kunstvorm die het dichtst bij een droom staat

Gray benadrukte de unieke kracht van film ten opzichte van andere creatieve media. “Voor mij zijn films de mooiste kunstvorm omdat het het dichtst in de buurt komt van een droom… Je REM-slaap duurt anderhalf tot twee uur per nacht, als je geluk hebt,” zei hij.

Hij schetste de snelle artistieke ontwikkeling van cinema en merkte op dat de eerste lange speelfilm met geluid rond 1928 verscheen. Binnen enkele jaren, zo stelde hij, bracht het medium al talloze meesterwerken voort, waaronder Fritz Langs M kort daarna.

Gray vergeleek dit met de tragere ontwikkeling in de schilderkunst of muziek. “Wat zegt dat? Wat is het verschil tussen de grottekeningen van Lascaux en het perspectief in 1482 of zo?… In de muziek duurt het duizend jaar voordat de toonladder zich ontwikkelt zoals nu. Waarom ging het in de cinema zo snel?” vroeg hij.

Volgens hem streefden eerdere kunstenaars als Hiëronymus Bosch en Richard Wagner al naar wat cinema later zou bereiken. “Want als je kijkt naar de cryptische werken van Bosch of als je Des Nibelungen van Wagner hoort, zie je kunstenaars die proberen voorbij hun eigen kunstvorm te gaan. Ze proberen bij cinema uit te komen. Dus wat betekent dat? Het is als een droom,” legde Gray uit.

Hij erkende de commerciële realiteit van het maken van films, maar benadrukte ook de intieme kant. “Mijn visie op cinema is dat ik begrijp dat er een commerciële context is waarin we allemaal moeten werken. Ik begrijp dat het voor, ik zeg altijd, een publiek is, niet het publiek, maar voor mij maakt het juist mooi dat het de helderste inkijk biedt in het bewustzijn van iemand anders, in de droom van iemand anders.”

Gray beschreef de persoonlijke balans die nodig is: afwisselen tussen een “zeer narcistische” drang om projecten te starten en een kwetsbare houding zodra de productie begint. “Ik probeer je een versie van mijn eigen droom, mijn intimiteit te laten zien,” zei hij.

Paper Tiger brengt Gray terug naar New York met een sterrencast

De nieuwe film keert terug naar het vertrouwde New York. Paper Tiger heeft Adam Driver en Miles Teller als broers wier jacht op de Amerikaanse droom hen in conflict brengt met de Russische maffia, met Scarlett Johansson in een bijrol.

Regisseur schetst zijn samenwerkingsmethode met acteurs

Op de vraag naar zijn werkwijze met acteurs vergeleek Gray zijn aanpak met die van meer sturende regisseurs als Alfred Hitchcock. Hij geeft acteurs liever ruimte om hun rollen vorm te geven.

Als ik op de set kom, laat ik de acteur altijd vertellen wat hij wil doen. Ik heb precies in mijn hoofd hoe ik wil filmen. Maar ik laat de acteur eerst zeggen wat hij wil doen, wat voor hem comfortabel is. Daarna probeer ik ervoor te zorgen dat mijn oorspronkelijke idee van wat in het verhaal moet worden overgebracht, aansluit bij hoe de acteur zich in de scène beweegt. Ik wil dat ze zich op hun gemak voelen. Dat is het allerbelangrijkste.

— James Gray, Persbijeenkomst op het Locarno Film Festival

Hij voegde toe dat hij altijd repetities filmt om organische momenten vast te leggen. “Het tweede is dat ik wil dat ze naar de andere acteurs luisteren. Ik film altijd de repetitie, omdat rommeligheid altijd interessant is. Meestal gebruik ik take één of take 25, en ik probeer er vooral voor te zorgen dat ze zich helemaal op hun gemak voelen om excellent te zijn,” zei Gray. Hij benadrukte dat hij zelf geen acteertalent heeft en zich richt op het mogelijk maken dat acteurs zichzelf kunnen zijn terwijl ze naar elkaar luisteren.

Festivalactiviteiten omvatten masterclass en retrospectieve vertoningen

Naast de vertoning van Paper Tiger op het Piazza Grande voor een publiek van 8.000 mensen, geeft Gray maandag een masterclass. Het festival vertoonde ook twee eerdere films uit zijn oeuvre: We Own the Night (2007) en Two Lovers (2008).

Het Locarno Film Festival loopt tot en met 15 augustus.

Tags bij dit artikel