Hoe religieuze kritiek van Monty Python's Life of Brian een kassucces maakte

Verboden, protesten en mediahype zorgden voor blijvend succes van de komedie uit 1979, ondanks vroege productieproblemen

Life of Brian van Monty Python onderscheidt zich door de zorgvuldige omgang met religieuze thema's. De komedie uit 1979 houdt het traditionele verhaal van Jezus' geboorte, prediking en kruisiging zichtbaar op de achtergrond, terwijl de focus ligt op een man genaamd Brian die naast de Messias woont. De film neemt geen duidelijk standpunt in over het bestaan van God en verspreidt de satire over protestbewegingen, familiedynamiek en spreekpatronen in plaats van alleen over religie.

Veel hedendaagse christenen kijken nu met genegenheid naar de film. Ten tijde van de release zorgde de film echter voor felle tegenstand, waaronder bioscoopverboden in meerdere landen en steden.

Productiecrisis had het project bijna beëindigd voordat de opnames begonnen

De problemen begonnen voordat de camera's draaiden. Enkele dagen voordat de cast en crew naar Tunesië zouden vertrekken, trok financier EMI de steun in na het lezen van het script. Monty Python-lid Terry Gilliam merkte later op dat de studio het materiaal eindelijk had gelezen. Redding kwam van voormalig Beatle George Harrison, die het budget van ongeveer 4 miljoen dollar persoonlijk financierde.

Juridische precedenten en vroege waarschuwingen vergrootten de angst bij studio's

Een Britse rechtszaak uit 1977 verhoogde het risico. De krant Gay News en haar redacteur kregen boetes en een voorwaardelijke straf voor het publiceren van een gedicht dat Jezus in een homoseksuele context voorstelde. Hoewel de straf van de redacteur later werd vernietigd, maakte het precedent producenten voorzichtig. Advocaat John Mortimer beoordeelde het script en vertelde Michael Palin dat een veroordeling wegens godslastering mogelijk, maar onwaarschijnlijk was.

Critici vielen de film aan zonder hem te hebben gezien

Na de premières op 17 augustus 1979 in New York en Los Angeles uitten religieuze leiders felle kritiek. Een vertegenwoordiger van het rooms-katholieke aartsbisdom van New York beweerde dat de film Christus belachelijk maakte, hoewel Jezus slechts kort in beeld komt. Een presbyteriaanse predikant gaf toe dat hij alleen de soundtrack had gehoord, maar uitte toch grote verontwaardiging.

Verboden en protesten veranderden de controverse in gratis marketing

De golf van verboden bleek zeer effectieve promotie. Toen Noorwegen de film blokkeerde, benadrukten Zweedse advertenties het verbod. In Groot-Brittannië inspireerden lokale restricties vergelijkbare marketingteksten die de verboden status benadrukten. Regisseur Terry Jones herinnerde zich het slimme gebruik van de verboden in buurlanden.

They made me rich. We should send them a crate of champagne.

— John Cleese, Monty Python member, Comment on the film's critics

Sommige protesten bleken kleiner of tegenstrijdiger dan de krantenkoppen suggereerden. Berichten over drie joodse groepen die de film veroordeelden, bleken afkomstig van uitspraken van één enkele rabbijn. In South Carolina trok een kleine picketline aandacht, maar het afgelasten van vertoningen leidde later tot een grotere demonstratie tegen het verbod zelf.

Life of Brian blijft de grootste bioscoophit van de groep

De strategie werkte. Life of Brian bracht wereldwijd 20,7 miljoen dollar op en is daarmee de succesvolste van de vier bioscoopfilms van Monty Python. Op de 47e verjaardag van de release blijft het verhaal van de turbulente lancering illustreren hoe pogingen tot onderdrukking het bereik en de culturele impact van een komedie kunnen vergroten.

Tags bij dit artikel