Ambtenaren van de Europese Unie worstelen met een scherpe stijging van de energiekosten die is veroorzaakt door het conflict van president Donald Trump met Iran, waardoor er weinig goedkope oplossingen voorhanden zijn voorafgaand aan een belangrijke tweedaagse top in Brussel.
De tweedaagse bijeenkomst, die donderdag begint, plaatst de sterk gestegen energierekeningen centraal in de discussies over het concurrentievermogen van de economie van de EU. Hogere olie- en gasprijzen voeden de inflatie en remmen de groei in alle 27 lidstaten.
De Europese Commissie zal de leiders informeren dat er geen enkele oplossing bestaat om de hoge energieprijzen te beteugelen, aldus een hoge EU-functionaris die anoniem sprak. Het conflict heeft Europa al meer dan 100 miljard euro extra aan importkosten van fossiele brandstoffen gekost en de gasopslagfaciliteiten staan op hun laagste niveau ooit voor de winter.
Nationale overheden staan voor vergelijkbare beperkingen. Prijsplafonds en belastingverlagingen hebben grote gevolgen voor de begroting terwijl de overheidsfinanciën al onder druk staan door de stijgende rente.
EU-leiders staan voor een tweede energieschok in vier jaar; ditmaal met een hogere staatsschuld en hogere leenkosten.
De commissie overweegt verlengingen van gecoördineerde energieaankopen, uitstel van methaanregels voor import van fossiele brandstoffen en voortgezette staatssteun voor getroffen industrieën. Geen van deze stappen zal de prijzen direct verlagen gezien de afhankelijkheid van de regio van geïmporteerde olie en gas.
Italiaans premier Giorgia Meloni gaf aan dat zij dicht bij een akkoord is dat een plafond mogelijk maakt op de prijs van aardgas voor elektriciteitsopwekking. Duits bondskanselier Friedrich Merz heeft een brede verlaging van de elektriciteitsbelasting voorgesteld, hoewel de financieringsvraagstukken nog openliggen.
Ontwerpconclusies die door Bloomberg zijn ingezien, tonen dat EU-leiders de commissie zullen oproepen om aanvullende kortetermijnmaatregelen voor energieprijzen te ontwikkelen zonder details te specificeren. Een parallelle bijeenkomst van het Internationaal Energieagentschap zal zich buigen over G7-plannen om snel dieselvoorraden vrij te geven.
Ambtenaren onderzoeken ook een EU-brede belasting op overwinsten van energiebedrijven, vergelijkbaar met de solidariteitsbijdrage die na de Russische invasie van Oekraïne in 2022 werd ingevoerd. Een dergelijke belasting zal waarschijnlijk op weerstand stuiten van enkele lidstaten die vrezen dat investeringen in raffinagecapaciteit worden ontmoedigd.
Leiders zullen naar verwachting bevestigen dat de overstap naar schonere energie de beste weg biedt naar lagere prijzen op de lange termijn. Er blijven echter verdeeldheden bestaan over hervormingen van het emissiehandelssysteem, waarbij sommige landen de koolstofmarkt als essentieel beschouwen voor het concurrentievermogen in geavanceerde technologieën.
Andere landen, waaronder Meloni en Tsjechisch premier Andrej Babiš, willen het uitbreiden van het ETS naar verwarming en transport in 2028 uitstellen en tegelijkertijd de bescherming van bestaande industrieën versterken. Industrieorganisaties hebben deze oproepen onlangs in een brief herhaald.
Het structureel verlagen van elektriciteitsprijzen kost tijd en vereist structurele antwoorden, zoals een diepere integratie van het Europese elektriciteitssysteem. Zonder sterke politieke sturing van EU-leiders om die weg in te slaan, is geen echte vooruitgang mogelijk.