De film uit 1942 Casablanca ontstond uit een toneelstuk van voor de oorlog dat als anti-nazi-statement was geschreven. Warner Bros. kocht het onuitgebrachte werk en maakte er een film van die de meeste betrokkenen zagen als routineuze oorlogskost. Het project won uiteindelijk drie Oscars, waaronder die voor Beste Film, en verwierf een blijvende status als hoogtepunt van romantiek, oorlog en dramafilm.

Het scenario van de broers Epstein blinkt uit door scherpe karakterontwikkeling, strakke plotopbouw en gedenkwaardige dialogen. Julius Epstein beschreef het materiaal ooit als meer mais dan in de staten Kansas en Iowa samen. Regisseur Michael Curtiz maakte van die dialogen iets blijvends. Toch bereiken drie andere scripts nog opvallender resultaten door innovatie en structurele precisie.

Being John Malkovich bouwt existentiële horror op een simpel uitgangspunt

Charlie Kaufman begon zijn carrière in de bioscoop met deze debuutfilm uit 1999, die ook het regiedebuut van Spike Jonze markeerde. Het verhaal kwam voort uit een verzameling ideeën die Kaufman naar Francis Ford Coppola stuurde. Coppola gaf de pagina's door aan zijn dochter Sofia, die ze op haar beurt doorgaf aan haar toenmalige partner Jonze. Het resulterende scenario geldt als een van de meest inventieve fantasywerken van zijn tijd.

Een man ontdekt een poort naar de geest van acteur John Malkovich. Kaufman breidt dit uitgangspunt ver uit tot een komedie en stelt gelaagde vragen over identiteit, verlangen en zingeving. Het verhaal groeit van lichte absurditeit uit tot een onheilspellende psychologische diepgang. Kijkers die experimentele fantasy waarderen, vinden de speelse structuur en thematische samenhang van het scenario bijzonder lonend.

Chinatown bouwt de ultieme neo-noir-mysterie

Robert Towne schreef het scenario uit 1974 nadat hij een aanbod om The Great Gatsby te bewerken had afgewezen. Hij creëerde een origineel verhaal met Jack Nicholson in gedachten voor de hoofdrol. Roman Polanski regisseerde later en versterkte het cynisme door de voice-over te schrappen en het tragische slot aan te scherpen. Het resultaat behoort tot de beste misdaadfilms ooit gemaakt.

Het scenario volgt privédetective Jake Gittes door een routinezaak die geleidelijk een groots complot onthult. Towne bouwt de onthullingen met precisie op, zodat het publiek de details samen met de protagonist ontdekt. Thema's als macht en corruptie komen rechtstreeks voort uit de narratieve architectuur in plaats van aparte expositie. Velen beschouwen het als het meest volmaakte scenario in de neo-noirtraditie.

The Godfather maakt van een maffia-verhaal een Amerikaans epos

Mario Puzo's roman werd een enorme bestseller nadat Paramount de rechten al voor publicatie had verworven. Francis Ford Coppola wees het project aanvankelijk af vanwege zijn afkeer van het bronmateriaal, maar accepteerde het onder financiële druk. Samen herschreven ze het verhaal tot een familiesaga en een scherpe kritiek op de American Dream. De film uit 1972 won drie Oscars, waaronder die voor Beste Film en Beste Scenario.

Puzo sloeg naar verluidt na zijn tweede Oscar voor The Godfather Part II een handboek scenarioschrijven open en las in het eerste hoofdstuk het advies om The Godfather te bestuderen. Het scenario blinkt uit door de dubbele focus op Vito Corleone en zijn zoon Michael, de verfijnde dialogen, onverwachte wendingen en indringende commentaar op het kapitalisme. Elk element dient de cumulatieve kracht van het verhaal en maakt het tot een ijkpunt voor misdaadcinema.