De controle verliezen in turbulente tijden: waarom sterke leiders en bureaucratie de chaos vergroten

Van grenscrises tot AI-angsten worstelen wereldleiders met wanorde, maar populaire oplossingen verergeren vaak het gevoel van instabiliteit

Een recente interviewvraag over muziek die de geest van het tijdperk weergeeft, bracht een columnist ertoe eerst Wagners Götterdämmerung te noemen. Al snel kwam een betere keuze op: Joy Division’s “She’s Lost Control.” De meedogenloze refrein en griezelige beelden van verwarring en dwang weerspiegelen het wijdverbreide gevoel dat gebeurtenissen buiten ieders greep zijn geraakt.

De aangrijpende performance van leadzanger Ian Curtis versterkt het effect. De epileptische frontman pleegde op 23-jarige leeftijd zelfmoord. Krantenkoppen versterken het thema. Donald Trump beloofde Iran te “vernietigen” bij de Verenigde Naties. Vladimir Putin opperde strategische nucleaire opties in Oekraïne. Een laboratoriumdood in Siberië riep zorgen over de pest op. Bill Gates waarschuwde dat AI in verkeerde handen een miljard doden kan veroorzaken. Franse studenten steken scholen in brand. Duitsland’s extreemrechtse AfD staat bovenaan in de peilingen.

Kernpolitieke angsten richten zich op grenzen, criminaliteit en veiligheid

De luidste debatten gaan over verloren gezag. Vluchtelingenstromen suggereren dat grenzen poreus zijn geworden. Straatcriminaliteit voedt zorgen over de openbare veiligheid. Een eenzame piloot die probeerde een vliegtuig naar Israël te kapen en het 14.000 voet liet dalen, vergroot de angst voor de luchtvaart. Ernstige misdaadcijfers in Groot-Brittannië dalen, maar locals fixeren zich op winkelpersoneel dat achter versterkt glas bij Tesco zit.

Drie veelgebruikte remedies blijken contraproductief

Sterke leiders beloven bescherming via daadkrachtig optreden. Putin kwam in 2000 aan de macht met de belofte van een “dictatuur van de wet” na de chaos van het Jeltsin-tijdperk en heeft sindsdien historische claims op grondgebied geopperd. Vergelijkbare oproepen elders leveren juist volatiliteit op. Russen vrezen dienstplicht. Niet-blanke Amerikanen lopen risico’s door immigratiehandhaving. De Straat van Hormuz blijft gespannen. Sterke leiders slagen er niet in hun eigen impulsen te beteugelen.

Het regulerende antwoord vermenigvuldigt regels. De EU telt bijna 20.000 actieve wetgevingshandelingen. Amerikaanse federale regels zijn uitgegroeid tot meer dan een miljoen restrictieve woorden. Groot-Brittannië telt meer dan 90 toezichthoudende instanties. In plaats van burgers te empoweren, frustreert het woud aan procedures gekozen leiders. Boris Johnson vergeleek de machtshefbomen met chocola of gelei. Keir Starmer heeft zich beklaagd over een “cottage industry van checkers en blockers.”

Persoonlijke terugtrekking laat het openbare leven aan extremen over

Velen reageren door zich naar binnen te keren, te sporten op Clapham Common of advies op te volgen om te beheersen wat ze kunnen. Toch betekent het opgeven van de publieke sfeer dat invloed naar fanaten gaat. Op het werk ruilen werknemers vaak persoonlijke autonomie in voor strenge managementvoorschriften, soms afgedwongen door AI-systemen die elke beweging monitoren.

De greep losser maken kan duurzame orde herstellen

Effectieve controle vereist soms dat je die loslaat. Mensen vertrouwen op verantwoordelijk handelen roept vaak bereidwillige medewerking op en stimuleert creativiteit die rigide naleving smoort. Het opkomende AI-tijdperk scherpt de keuze aan. Technologie kan surveillance aanscherpen of werknemers empoweren om eigen oordeel te gebruiken. Het eerste pad riskeert een terugslag; het tweede bevordert bredere stabiliteit.

Liberalen benadrukten lang vrijheid. Vandaag is de centrale uitdaging controle. Centristische figuren zoals de burgemeester van San Francisco Daniel Lurie richten zich op het herstellen van orde op straat. De Deense sociaaldemocratische regering pakt migratiedruk aan. Nieuwe boeken, waaronder Sarah O’Connor’s “We Are Not Machines” en Claire Ainsley’s “Control: How We Lost it and How to Win It Back,” onderzoeken hetzelfde terrein. Het tijdperk vraagt om oplossingen die autoritairen niet sterker maken, de samenleving niet in procedures verstrikken of werk van betekenis ontnemen.

Tags bij dit artikel