Iedere samenleving lijkt te gedijen bij het afschuiven van de schuld op anderen. Vroeg in Donald Trumps tweede ambtstermijn lijkt zijn kenmerkende populisme al lang zijn hoogtepunt te hebben bereikt. Met wijdverbreide werkloosheid en economische frustratie sturen leiders aan de uiterste rechterkant de publieke onvrede vaak naar kwetsbare groepen zoals immigranten, raciale minderheden en mensen die buiten traditionele normen van gender en seksualiteit vallen.
Deze dynamiek voedt het opkomen van complotdenken en opportunistische figuren, thema's die Yorgos Lanthimos uitvergroot in zijn nieuwste oscarnominatie-film Bugonia. De film werpt een kritische blik op de menselijke neiging om mensen tegen elkaar op te zetten om verantwoordelijkheid te ontlopen.
Bugonia volgt twee neven, Teddy en Don, gespeeld door Jesse Plemons en Aidan Delbis. Zij ontvoeren de ceo van een farmaceutisch bedrijf, vertolkt door Emma Stone, en beweren dat zij een buitenaards wezen uit Andromeda is. Scenarioschrijver Will Tracy bewerkte het verhaal uit Jang Joon-hwans Koreaanse film Save the Green Planet! uit 2003.
Het verhaal overstijgt elk afzonderlijk land of tijdperk. Het benadrukt hoe machthebbers al eeuwen de schuld op anderen afschuiven, waardoor relaties en gemeenschappen uiteenvallen. Het mentale duel tussen tegengestelde sociale en economische werelden toont Lanthimos' kenmerkende sarcastische kijk op de menselijke natuur.
Na Kinds of Kindness, waarin Plemons kennismaakte met Lanthimos' acteurskring, houdt de regisseur een gestage productie van provocerend werk aan. Hij gaf recentelijk aan een pauze van het regisseren te overwegen, deels vanwege gezondheidsproblemen van de maker van de originele film. Bugonia sluit een opvallende periode van drie jaar af met onder meer Poor Things uit 2023 en Kinds of Kindness uit 2024, goed voor vier oscarnominaties waaronder Beste Film.
Ondanks de vermoeidheid van de regisseur blijft zijn techniek inventief. Bugonia kiest voor een minimalistische, besloten setting, waardoor Lanthimos zijn karakteristieke stilistische accenten kan aanbrengen. Korte abstracte zwart-witsequenties echoën het maximalisme van Poor Things, terwijl fisheye-lenzen doen denken aan The Favourite.
De film is grotendeels opgenomen in VistaVision 35mm, wat zorgt voor levendige kleuren die contrasteren met wat velen als Lanthimos' somberste werk sinds The Killing of a Sacred Deer beschouwen.
Sterk acteerwerk verankert de focus van het scenario op de psychologische confrontatie. Emma Stone, vers na haar Oscar voor Poor Things, verdiende een vijfde acteer-nominatie voor haar rol als de gegijzelde topvrouw. Ze schoor haar hoofd voor de rol, waarmee ze een intense reeks van geprezen prestaties voortzet sinds haar La La Land-winst in 2017.
Plemons brengt nuance in een personage doordrenkt van randideologieën, waaronder overdreven ideeën over zaadretentie die zijn neef in dezelfde baan trekken. Zijn fysieke transformatie, inclusief significant gewichtsverlies, onderstreept de ingetogen intensiteit van de rol. Waarnemers beschouwen dit mogelijk als zijn sterkste filmwerk tot nu toe.
Net als Ari Asters Eddington oogstte Bugonia zowel lof als kritiek voor zijn benadering van conservatief zondebokdenken. Variety's Owen Gleiberman noemde het een geniaal geestige ontmaskering van botsende denkwerelden, terwijl Time's Stephanie Zacharek het gemeen en repetitief vond. Lanthimos' brutale toon verdeelt het publiek, maar beloont kijkers die openstaan voor zijn kenmerkende misantropische humor te midden van maatschappelijke instorting.