Brazilië, grootste exporteur van voetballers ter wereld, maar selectie in historische dip

Meer dan 3.000 in het land opgeleide spelers voetballen in het buitenland volgens CIES, terwijl de Canarinha al zes WK’s geen finale haalt.

Brazilië blijft de grootste producent van voetbaltalent ter wereld. Het jongste rapport van het CIES Football Observatory, dat het spelersverkeer tussen 2020 en 2025 in 135 competities onderzocht, toont aan dat meer dan 3.000 in Brazilië opgeleide spelers momenteel buiten de landsgrenzen uitkomen. Geen enkel ander land komt in de buurt van dat aantal: Frankrijk staat op de tweede plaats, enkele honderden spelers achter, en Argentinië completeert het podium.

Een exportmachine die niet stilstaat

Het cijfer bevestigt een trend die voetbalfans al jaren kennen. Brazilië blijft voetballers voortbrengen en stuurt ze weg in een tempo dat geen enkele andere voetbalacademie ter wereld evenaart. De bestemmingen omvatten niet alleen de grote Europese clubs, maar ook de opkomende competities in Azië en andere Zuid-Amerikaanse landen. De Braziliaanse clubs genereerden in 2025 727 miljoen dollar aan transfers en de totale geldstroom rond Braziliaanse spelers bereikte in 2024 2,6 miljard dollar.

Het nationale elftal stapelt teleurstellingen sinds 2002

Toch beleeft de Braziliaanse selectie de langste droogte uit zijn geschiedenis. De laatste wereldtitel dateert van het WK 2002 in Zuid-Korea en Japan, met Ronaldo Nazário als topscorer. Sindsdien werd de Canarinha in 2010 in de kwartfinales uitgeschakeld, volgde de 7-1 vernedering tegen Duitsland in 2014, twee nieuwe uitschakelingen in de kwartfinales en in de laatste editie haalde het elftal die ronde zelfs niet. Het zijn nu al zes WK’s zonder finale.

Op continentaal niveau blijft Brazilië historisch derde op de Copa América-ranglijst met negen titels, maar de recente resultaten zijn matig: slechts één titel in de afgelopen negentien jaar (2019), een verloren finale tegen Argentinië in 2021 en een uitschakeling in de kwartfinales van 2024. In die periode wisselden negen bondscoaches elkaar af, inclusief interim-trainers.

Argentinië bouwt met minder middelen een succesvol tijdperk

Argentinië, met een kleinere bevolking en minder financiële middelen in de eigen competitie en met ongeveer duizend spelers minder in het buitenland dan Brazilië, heeft het afgelopen decennium een van de sterkste projecten van Zuid-Amerika opgebouwd. Het WK 2022 en meerdere Copa América-titels bewijzen dat, samen met de aanwezigheid van Lionel Messi.

Essentiële posities missen

Een interne bron uit het Braziliaanse voetbal, die anoniem wil blijven, stelt dat het probleem verder reikt dan een trainer of een generatie: “Brazilië is gestopt met het opleiden van spelers voor zes cruciale posities. We missen een rechtsback, een defensieve middenvelder, een linksback, een aanvallende middenvelder, een centrumspits en een spelverdeler. Ofwel: we missen een 2, een 5, een 6, een 8, een 9 en een 10.”

Brazilië lijkt een deel van zijn collectieve identiteit te zijn kwijtgeraakt. Het “jogo bonito” van eerdere generaties heeft plaatsgemaakt voor een voetbal dat meer steunt op individuen als Neymar of Vinícius Júnior. Ondertussen hebben buurlanden als Colombia en Uruguay hun niveau opgeschroefd en beperken continentale toernooien zich niet langer tot duels met Argentinië.

Het probleem zit niet in de basis, maar in de samenstelling

Het paradoxale is dat de grondstof er nog steeds is. Brazilië blijft de grootste hoeveelheid exporteerbare voetballers ter wereld produceren. Toch had het team dat in de Verenigde Staten werd opgesteld een gemiddelde leeftijd van 29,27 jaar, alleen lager dan die van Iran, Panama, Colombia, Qatar en Kaapverdië. Spanje bijvoorbeeld haalde een gemiddelde van 26,73 jaar.

Deze situatie doet me sterk denken aan het verhaal van het hockey in India. Tot de Olympische Spelen van Moskou 1980 was India een wereldmacht. In 1984 ging de sport over van natuurgras naar kunstgras. India had de structuur niet om zich aan te passen en verdween veertig jaar uit de top. In Brazilië veranderde het gras niet. Het voetbal veranderde. Maar we blijven geloven in het oude idee dat een Braziliaan geboren wordt met voetbalkennis.

— Interne bron uit het Braziliaanse voetbal, Anoniem interview

Dezelfde bron benadrukt dat de meeste geëxporteerde spelers vleugelspitsen zijn: “Vinícius, Martinelli, Estevão, Rayan, Antony… vleugelspelers zijn er genoeg. Wat verdwenen is, is de topspits. Het voetbal waardeert dat profiel weer met Haaland en Brazilië is simpelweg gestopt met het produceren ervan. Hetzelfde geldt voor de klassieke defensieve middenvelder en de spelverdeler die het spel kan organiseren. We hebben vandaag geen duidelijke opvolger voor het nummer 10 van de selectie.”

De opleidingscrisis vraagt tijd om op te lossen

Over de rol van de trainer zegt de bron dat die minder doorslaggevend is dan vaak wordt gedacht: “Ik denk dat de trainer minder invloed heeft dan het lijkt. Hij heeft altijd al uitgeblonken in het beheren van al bestaande, sterrenbezetten selecties. Nu kreeg hij een team dat vanaf de basis moet worden opgebouwd, en juist op de posities die Brazilië niet meer opleidt. Geen enkele trainer kan een 9 of een 10 verzinnen als het land die spelers niet meer vormt. Dit is een opleidingscrisis. En die lost zich veel trager op.”

Tags bij dit artikel